Hauteskundeen inguruko gogoeta zoroak

(2009-III-01)
Hauteskundeak komentatzeko
bila dezadan tarte bat
gaurkoa igual askorendako
izango ei da beste bat
Nahi ta ez denok osatzen dugu
euskaldunen elkarte bat
baskongadetan jokoan dago
etorkizunan parte bat.

(2009-III-02)

Gure herriak hitz egina du
bere abotsa ez da hila
batzuendako zenbait debeku
bilakatu da abantaila
orain hitzegin denon artean
izan beharra dadila.
gure gizarte hau da nahikotxo
konplikatu eta zaila.


Batzuendako Patxi Lopezek
badauka zinez bertute
Nahiz ta kanpainan ibili ondoren
duen hamaikatxo tute
egoera hontan argi ta garbi
gauza bat esango nuke
helburua bada norbait "kentzea"
nahikoa erreza dute.

(2009-III-03)

Abertzaleak zakikaturik
Euskal Herrian barrena
erdaltzaleak bat eginikan
horixe dugu txarrena
gure akatsa asmatzen hemen
dugu adimen herrena
hauxe da gure gizarten hontan
biolentziak dakarrena.

Abertzaleok etorkuzuna
daukagu nahikoa mehar
gizatasuna ahaztuta inoiz
gure ibilbidean zehar
orain hitzegin beharko dugu
eginik gabe deadar
zeren kejatuz ez goaz inora
orainari ekin behar.

2009-III-06
Gure artean aspaldi hontan
zenbait harresi ta muru
kontu hauetan baina, inolaz
ez naiz aditu, ez guru
Halere gauza bat esan behar
halaxe da, bai, seguru:
gure akatsak modu horretan
pagau beharko ditugu.


Ai ene Patxi, poterea da
tentagarri ta kutuna
baina agian egingo jatzu
geroan nahiko astuna
hau ikusteko izan daitela
zuretzat argitasuna
zilegi dana ez da izaten
beti komeni zaiguna.

Carlos Clavería jaunari, agur

Zilegi bekit orain hemen Rosa Miren Pagola irakaslearen agur-gutuna argitaratzea. Diario de Noticiasen agertu zen bere heriotzaren berri (ikusi esteka sakatuz). Nik neuk ere ezagutu nuen bere azken urteotan eta gizon eredugarri, langiletsu, parte hartzailea eta apala iruditu zitzaidan. Bai bere emazteak, bai berak bikote zintzo eta zoragarria osatzen zuten. Bere alargunari nire doluminak. Goian bego eta goitik lagun diezagula! Rosa Miren Pagola

Ha fallecido un testigo preclaro de acontecimientos importantes del siglo XX de Pamplona y Navarra. A Carlos Clavería, nacido en 1923, le tocó vivir de cerca los años de la guerra y de la posguerra en Navarra, y también los cambios que fueron acaeciendo con la llegada de la democracia. Navarro y pamplonés de pro, tenía un sentimiento vivo de la foralidad navarra y de la centralidad que la historia había asignado a este territorio en relación a Euskal Herria en su integridad.

Siento en el alma su fallecimiento, pero, al mismo tiempo, revivo el honor que ha supuesto para mí haber tenido la suerte de disfrutar durante muchos años de su amistad y de haber compartido con él, aunque durante un periodo breve e intenso, responsabilidades políticas, así como de la de Gloria Vesperinas, su esposa, la persona más cordial y amable, y que sabrá sobrellevar desde su profunda fe la pérdida de Carlos.

En plena dictadura, Carlos participó, sin alharacas pero activamente, en la fundación de la Asociación de los Amigos del País de Pamplona-Iruñako Euskalerriaren Adiskideen Elkartea en 1960, de la que fue su primer presidente. Fue un espacio de encuentro en aquellos duros años, y una institución que promovió la cultura y la formación sobre temas importantes en relación con Navarra y con el País Vasco: derecho foral, cultura y lengua vasca, etnología... Allí se iniciaron las clases de euskera para adultos y de su mano nació la primera ikastola de Pamplona.

Su larga actividad política siempre ha estado firmemente vinculada al PNV. Fue miembro del Napar Buru Batzar y del Euskadi Buru Batzar en la clandestinidad y presidente del partido en Navarra en unos años muy delicados para el partido y muy comprometidos particularmente para él. También fue consejero foral y parlamentario del Parlamento Navarro. Y ha sido, hasta la actualidad, miembro de la Fundación Sabino Arana. Este acendrado sentimiento de miembro del Partido Nacionalista Vasco ha latido en él hasta su último aliento. Realmente, ha sido uno de los últimos caballeros históricos del partido. La semana pasada hablando por teléfono y, mientras comentábamos temas referentes al país, me dijo: "Me dio la cariñada y llamé también a Joaquín Olcoz". Ahora que lo pienso, quizá se barruntaba algo, y la llamada no fue sino un previsor anticipo de despedida de sus amigos, que tanto le agradezco.

Era un gran escritor, de estilo directo y claro, asequible para cualquier tipo de lector. Tan es así, que su Historia del Reino de Navarra ha sido, con sus numerosas ediciones, todo un récord de éxito y aceptación. Sus comienzos como escritor son muy tempranos, a los 18 años empieza a publicar sus obras, que pasan de cuarenta. En casi todos se manifiesta su impronta navarra y vasca. Diría que Carlos, en muchos sentidos pero sobre todo como escritor, cierra un triángulo en cuyos vértices se situarían otros dos notables navarros: Iturralde y Suit y Arturo Campión. En el día a día sabía recordar e ilustrar a los lectores, efemérides, hechos históricos, lugares, símbolos, personajes y diversos temas, como colaborador habitual en diarios y revistas. En su última gran obra, en dos volúmenes, Navarra: 100 años del nacionalismo vasco (1996), recorre con minuciosidad y precisión todos los hitos que jalonaron la notable presencia y acción del nacionalismo vasco en Navarra. Carlos Clavería era, sin duda, la persona más indicada para escribirla, y, quizá, la única que podía hacerlo con un conocimiento tan exhaustivo. De hecho, tenía una memoria portentosa, que ha mantenido fresca hasta el final, capaz de recordar al detalle sucesos, actuaciones y hechos significativos, con referencias contextuales que permitían enmarcarlos perfectamente en el momento y en las circunstancias en que se desarrollaron. Resultaba francamente agradable e ilustrativo conversar con él, por sus conocimientos y su rica experiencia vital, por supuesto, pero no menos por su tono, apacible siempre, y por la ponderación que demostraba en sus juicios, siempre respetuoso con todos a los que pudiera referirse.

Agur honek penaz betetzen dit bihotza, baina hainbeste urtetan gozatu ditugun adiskidetasunak eta solasaldiak hagitz leuntzen didate nahigabea, baitakit zure oroitzapen atsegina berpiztuko zaidala karrikaz karrika Iruñean barna ibiliko naizen aldi oro. Bihotzez, agur, Carlos.

Gazan hildako haurrak

Klikatu izenburuan bideo lazgarri bat ikusteko. Irudiek ez dute gezurtatzen. Noiz arte odol-hustutze hau?

Gazako haurrak hiltzeko arriskuan

Save the Children erakundeak arrisku horretaz ohartarazi du. Dagoeneko 555 hildako dira Israelen erasoak eragindakoak.

Noiz arte odol-hustutze hau?

Antonio Zavala, gran recopilador de la literatura popular y el bertsolarismo fallece a los 80 años

Aita Zavala joan jaku

Gazaren kontrako erasoaldia

Aitortu behar dut ez naizela gai honetan aditua. Jarraitzen dut jende asko ari delako sufritzen (israeldarrak eta palestinarrak) eta inoren sufrimenduaren aurrean ezin naizelako axolagabe geratu.

Egia da, Hamasek misilak botatzeari utzi behar dio. Indarkeria oro alde batera utzi behar du, batez ere indiskriminatuak diren erasoak... Hamas, erakunde armatu bezala, desagertu beharko litzateke... Baina irudiek ez dute gezurtatzen.

Dagoeneko 400 hildako baino gehiago utzi diuten Israelen erasoa sarraskia izan da, ez du justifikaziorik. Ume asko hil dira dagoeneko, horiek ere misilak jaurtitzen aritzen ohi dira? Horrek ez du justifikaziorik eta Israelek betiko izango du erru hori bere gain. Eta "razimo" bonbak? Hori ez da eraso "selektibo" bat. Hori da ahalik eta gehien txikitzea. Nazioarteko erakundeek behin eta berriz salatu dituzte mota horietako bonbak. Baina, ez, Israeli (gobernuari) bost axola munduak zer dioen.

Hobe du, gutxienez, barkamena eskatzen hasi, hobe du kaltetu zibilak indemnizatzen hasi, munduaren aurrean sinesgarritasun apur bat berreskuratu nahi badu.

Irudiak mintzo dira:

EITBren kontrako bonba: denok gara EITB

Nire elkartasunik beroena EITBko langile guztiei, zeren zauriturik izan ez den arren, bonba bat tartean dagoenean edozein ezbehar gerta zitekeen: garaiz ez hustutzea, langile bat ez konturatzea, urrutitik etorritako metraila zati bat, kristalak... Bonba bat ez da jokoa, oso arriskutsua baizik. Zorionez ez da zauriturik egon eta aurrera segi.Nire elkartasuna zeren bonbaren helburuetako bat, argi dago, bertako langileak beldurtzea izan baita, egiten duten lanean eragitea (beldurraren bidez).Jakina, ETAk ez ditu "faxistak" soilik gorrotatzen. Egungo ETAk ezin ditu ikusi bere modura pentsatzen ez dutenak, pentsamendu librea (beldurrik gabea) eragiten dutenak, euskaldunak, abertzaleak izan arren... agian horixek egiten dio minik gehien: euskaldunok eta abertzaleok haiekin bat ez egoteak.Horregatik dituzte beren jomugan unibertsitateak eta komunikabideak (komunikabide euskaldunak, bereziki).Besarkada bat, segi lanean, horixe izan baitaiteke zuen erantzunik gizalegetsuena eta gizarte honek espero duena zuengandik.

Eutsi goiari!

ORREAGA: KANTA EPIKO NAFARRA

Nire irakasgai bateko ikasleei Orreaga kanta epikoari buruz hitz egin behar nien. Hasteko, Orreaga toponimoa gazteleraz nola zen galdetu nien. Ikasleen artean baditut nafarrak baina gipuzkoar batek soilik zekien Roncesvalles dela. Ikasleen artean bera soilik egona zen Orreagan. Hori bai, han VIII. mendean Karlo Magnoren erretaguardiako gudarostea baskoiek “egurtu” zutela inork ez zekien. Ezta usaindu ere. La Chanson de Roland (edo “Cantar de Roldán”) famatuaren berri ere ez zeukaten. Ez ditut deusengatik kulpatzen: nahikoa dute hezkuntza sistema kaskarrari eusten eta gizartean dagoen irakurzaletasun eskasari doi-doi aurre egiten. Baina hori dela-eta animatu naiz testua bera hona ekartzera. Izan ere, Orreaga inguru hartan hil omen zen Roldan (Ibañetan dago Errolanen harria izenekoa, gertakizun hura gogoraraztearren edo han jarria), Karlo Mangoren iloba (behintzat, kantan horrela ageri da). Beraz, La Chanson-en gertaerak izan zirenetik hiru mendeetara izan zen konposatua erromantzez, latinaren ondorengo aldaera horretan egindako Europa osoko kanta epiko zaharrena. Askoz geroago, berriz, Orreaga kanta epikoa dugu, Arturo Campión (1854-1937) nafarrak konposatua, ikuspegi nafarra eskaintzen duena. Asko dago zehazteko baina onena balada bera dastatzea litzateke. 1878an agertu zen argitaratua Revista Euskara delakoan, Nafarroako Euskararen Elkargoak martxan jarri zuen aldizkarian, hain zuzen. Suspensea eta intriga poxi bat lortzen du Campionek kanta honekin eta ezagutzea merezi duelakoan nago. Lehenengo aldiz agertu zen bezala eskaintzen dizut irakurle. Disfrutatu.


ORREAGA
I.
Gaberdia da. Karlomano Errege Auritz-berrin dago bere ekerzito guziarekin. Zeru illunean ez da ageri, ez illargirik, ta ez izarrik; urrutira sugar andiak distiatzen dute menditartean; Frantzesak kantatzen ari dira errian; Altabizkarko inguruetan sentitzen dira otsoen izugarrizko marruak, eta Euskaldunak zorrozten dituzten bitartean beren dardo ta aizkorak Ibañetako aitz eta arrietan.
II.
Antsiarekin Karlomanok ezin du loa bereganatu; oyaren ondoan bere pajetxo batek irakurtzen du amoriozko kondaira bat; urrutitxiago, Erroldan indartsuak garbitzen du bere Durandarte ezpat famatsua, eta Turpin arzepizpiku onak errezatzen dio Jaungoikoaren Ama santubari.
III.
Pajetxo neria —dio Karlomano Erregek—, zer da gabazko isilltasuna austen duen ots ori! —Jauna —erantzuren dio pajeak—, Iratiko, itsasoa bañon andiyagoko basoaren ostoak dira, aiziak mugitubak. —A! gazte maitiya, eriotzaren deadarra diruri, eta nere biyotza beldur da.
IV.
Gaba oso illuna da. Ez da zeruban ageri illargirik, ez izarrik; urrutira sugar andiak diztiatzen dute menditartean; Frantzesak lo daude Auritz-berrin; Altabizkarko inguruetan otsuak marruaz dira, eta Euskaldunak zorrotzen dituzte beren dardo ta aizkorak Ibañetako aitzetan.
V.
Zer da ots ori? —galdetzen du berriro Karlomanok, eta pajeak, errendituba loaz, ez dio erantzuten. —Jauna —dio Erroldan indartsuak—, mendiko ujola da, Andresaroko ardi-taldeen beadia da. —Intziri bat diruri —erantzuten du Errege Frantsesak. —Egiya da, Jauna —dio Erroldanek; erri onek negar egiten du gugaz oroitzen danean.
VI.
Larritazunarekin Karlomanok ezin du loa bereganatu; lur eta zeruak argigabe daude; otsoak ari dira marruan Altabizkarren; Euskaldunen aizkorak eta dardoak diztiyatzen dute Ibañetako ariztartean.
VII.
A! —suspiratzen du Karlomanok—. Ezin det loa nereganatu; sukarrak erretzen nau. Zer da ots ori? —Eta Erroldanek, loak arturik, erantzun ez zion. —Jauna —dio Turpin onak—, errezatu zazu, errezatu zazu nerekin. Abarrots au Euskal-Erriko gerra-kantuba da, eta gaur da gure aomenaren azkeneko eguna.
VIII.
Eguzkiak argitzen ditu mendiak. Karlomano garaitua iges dijoa, «bere luma beltz, ta bere kapa gorriyarekin». Aur eta andreak, danzatzen dira pozkidaz beterik Ibañetan. Arrotzarik ez da Euskal-Erriyan, eta menditarre

Elkartasun-tsunamia

Bertan nengoen. I was there. Beraz, labur bada ere, zilegi bekit pasa den urriaren 29an Nafarroako Unibertsitatean izandako atentatuaren inguruan nire testigantzatxoa ematea.
Lanean zaude ordenadoreari begira, esaldi bat idazten, zerbait zuzentzen eta, bat-batean zure bulegoko kristalak dardarka jartzen dituen danbateko itzela entzuten duzu. Kanpora begiratu eta aurreko eraikineko leihoen kristalak apurtuta ikusten dituzu. Zer izan da? Zure bulegoko pasillura atera eta konturatzen zara zorteduna zarela, zeren zure lankide guztien bulegoetako leihoak puskatuta daude. Mirariz ez da zauriturik… zure eraikinean. Baina zer gertatu da kanpoan? Puskatutako leiho batera hurreratu eta 50 metrotara sute handi bat ikuzten duzu eta dozenaka kotxe birrinduta, mailakatuta, kristalak apurtua… Kotxe batek eztanda egin duela konturatzen zara orduan… eztanda egin du barruan bonba bat zeramalako… Inork ez zekien hori gertatuko zenik. Lehenengo kezka: eta eztanda-lekutik gertuko espaloian zauriturik egonen da? Zeren badakizu ezpaloi horretatik jende asko pasatzen dela, ikasle gazteak batez ere. Aparkatzen eta kotxea ateratzen ere jende asko ibiltzen da harat-honat leku hartan.
Berehala poliziak ailegatu, eraikinak hustutzeko agindu eta campusaren kontrako lekura bidali gaituzte.
Tira. Betikoak izan direla ematen du. Zauritu larririk ez dagoelako berriak lasaitu eta poztu nau pitin batez. Mirariz. Hainbat mirari gertatu zen egun hartan! Norbait dago gutaz arduratuta. Zeren, miraririk izan ez balitz, orain hildako gazte batzuei buruz hizketan geundeke. Ez dakit “Zer” eraikitzeko beharrezkoak (edo ezinbestekoak) izan omen diren hilketak. Hori bai argumentu doilorra! Ez nire izenean, mesedez. Ez dezatela nire/ gure izena erabili propaganda anker horretan, otoi.
Berdin dio. Pertsonalki makina bat elkartasun-adierazpen jaso dut. Espero ez nuen pertsonengandik, instituzioengandik… Zinezko adierazpenak guztiak, zein baino zein baliotsuagoa. Badakit, baita ere, Unibertsitateak animuzko eta adeitasunezko adierazpen orgakada alimalekoa jaso duela: hainbat hizkuntzatan, hainbat lekutatik igorriak. Egun hauetan zerbait berezia ere sumatu dut hemengo ikasle, langile eta irakasleon artean: armonia berezi bat antzeman dut, elkartuago, bata bestearengandik gertuago egon gara. Familiago, haurrideago sentitu gara. Eta hori ere egun hauetako beste miraritxo bat izan da: nire barnean ez dut zalantzarik.
Bonba kotxe batek triskantza handia eragin dezake. Baina zaintzen gaituen Horrek elkartasun- eta maitasun-tsunami bat eragin du, aurrekoa baino indar izugarri handiagokoa.

(Irudia John Rodhes-ena da)

Amatxiren eskuak

El 10 de junio de 1973 se celebró en Oiartzun (Gipuzkoa) un homenaje a un bertsolari. A este acto fue invitado Xalbador, el pastor de Urepel (Baja Navarra). Cuando le tocó su turno, se acercó con solemnidad al micrófono. Su figura mostraba a un hombre sereno y rebosante de confianza. Don Juan Mari Lekuona fue el encargado de comunicarle el tema sobre el que debía cantar de un modo improvisado: “Xalbador, éste es tu tema, las manos de la abuela, “amatxiren eskuak”. Tras unos segundos de concentración empezó a cantar con una melodía suave y nostálgica:

Aizu, amona, aspaldian zu etorri zinen mundura,
ta zure baitan ibili duzu zonbait-zonbait arrangura;
nik ikustean begi xorrotxez zuk duzun esku zimurra,
laster mundutik joanen zarela etorzen zeraut beldurra.

Escucha abuela,
hace ya mucho tiempo que viniste al mundo,
y en tu interior has pasado muchas preocupaciones.
Al contemplar con mi fina mirada esas queridas manos arrugadas,
me viene un temor de que pronto tendrás que dejar este mundo.

Los oyentes no esperaban esta salida. Mirando a Xalbador podrían asegurar que no es un ejercicio de erudición y rima el de éste buen pastor. En su cara parecía vislumbrarse una añoranza de esa “amatxi”. Xalbador, sin cambiar el gesto grave y profundo de su rostro, canta su segundo bertso:

Beste amatxi asko ikusi izan ditut han-hemenka,
Jainkoa, otoi, ez dadiela gaurkoan eni mendeka:
zure eskuak ez bitza, otoi, behin betiko esteka,
semeatxiak hain maite baitu esku horien pereka.

He visto en todo el mundo a otras muchas “amatxis”,
Señor, por favor, que me perdonen hoy lo que digo,
que tus manos, “amatxi” mía, no se agarroten nunca,
pues este tu nieto tanto ama las caricias de esas manos arrugadas.

Cuando los oyentes todavía no se habían repuesto de la emoción, Xalbador lanzó al aire su tercer bertso:

Ene amatxik mundu guzian ba ote zuen berdinik?
Dudatzen nago hartu dukeen nehoiz atseginik;
orai eskuak ximurtu zaizko zainak hor dazura urdinik,
eta ez dago harritzekoa horrenbeste lan eginik.

Mi “amatxi” en todo el mundo ¿acaso tendría una igual?
estoy dudando de que alguna vez hubiese tomado un descanso,
ahora se le han envejecido las manos,
y sus venas azules las tiene ahí a la vista,
no es de extrañar... ¡tanta labor han hecho!

Xalbador con esa mirada suya perdida en el horizonte está viendo a su abuela trabajando, hilando la lana, cuidando la olla en el fuego, meciendo la cuna de su nieto, desgranando las mazorcas de maíz o las cuentas del rosario. Una abuela, con unas manos arrugadas, que fue la memoria de esa hogar familiar.

Martirien odola

Martirien odola geroko fededunen hazia da. Isaiasek bere odolez huste zen Arrasateko kale batean, langileen auzo bateko kale batean. Nire aita difuntua bere bizitza osoan langile bat izan zen, fabrikarik fabrika ibili zen, tailerrik tailer. Sekula ez zion sozialistei botoa eman. Abertzale bozkatu zuen ahal edota nahi izan zuen guztietan. Hala ere, atzo, sentimenduz behintzat, ez zen oso urruti ibiliko sozialistei bozka ematetik.
ETAk, giza-bizitzak modu ankerrean akatzeaz gain, martiri asko sortu ditu... besteen "bandoan" jakina. Eta martiri horien guztien odola, lur azpian bor-borka ari da justizia eske, dardarka ari da hiltzaileen kontzientziaren gaineko ilentietan.
Odol horrek fruitua ematen du, agian zilegitasun osoz. Hauteskundeen emaitzei begiratzea besterik ez dago. Orain negoziatzera doazela hiltzaileak, eurek elikatu duten erraldoiarengana. Isaiasen odola izanen dute zain.